Współczesne życie często toczy się w zamkniętych pomieszczeniach, w otoczeniu ekranów i ciągłego szumu informacyjnego. Coraz więcej osób odczuwa potrzebę ucieczki do lasu, parku czy nad wodę, intuicyjnie czując, że kontakt z przyrodą przynosi upragnione ukojenie.
Czy naturalne scenerie mogą stać się jedną z dróg, dzięki której możemy znaleźć szczęście w XXI wieku?
Kilka szczególnie interesujących badań Zelenskiego i Nisbet (2014) opublikowano jakiś czas temu w Environment and Behavior. Nic dziwnego, że badania wykazały, iż nasze emocjonalne związki z naturą są zapowiedzią naszych postaw i wyborów, których dokonujemy w związku ze zrównoważonym stylem życia. To, co ciekawsze, to odkrycie wyjątkowego związku natury z samym szczęściem.
Natura nas uszczęśliwia
Zelenski i Nisbet przeprowadzili dwa badania, mając jedno pytanie w głowie: Czy związek między naturą a szczęściem jest niezależny od innych rzeczy, które sprawiają, że czujemy się emocjonalnie związani z życiem, takich jak rodzina, kraj, kultura, muzyka i przyjaciele?
W pierwszym badaniu mierzyli oni poczucie więzi u ludzi między wieloma sferami, w tym właśnie z naturą. Uczestnicy oceniali swoje związki z naturą na kilkustopniowej skali, określając zgodność ze stwierdzeniami typu: „Moje związki z naturą są ważną częścią tego, kim jestem” oraz „Zauważam dziką przyrodę, gdziekolwiek jestem”. Inne skale i inwentarze wykorzystano do oceny subiektywnego szczęścia ludzi w tych samych obszarach. Wynik? Wśród różnych skal szczęścia, związek między naturą i szczęściem był znaczący 🍃
Jednym z głównych celów tego badania było ustalenie, czy związek pomiędzy połączeniem człowieka z naturą i jego szczęściem wynika z ogólnego poczucia połączenia czy bardziej specyficznego związku z naturą. Innymi słowy naukowcy chcieli wiedzieć, czy natura wyróżniała się na tle innych rzeczy, które sprawiają, że czujemy się połączeni z życiem i szczęśliwi.
Wyniki ich badań sugerują, że natura nas uszczęśliwia. Kontakt z nią niesie ze sobą wyraźną korzyść dla naszego szczęścia poza bardziej uogólnionymi korzyściami związanymi z rodziną czy przyjaciółmi. Co więcej, z naturą korelowała również większość miar dobrostanu człowieka, co wskazuje, że może ona odgrywać niezwykle ważną rolę w utrzymaniu zdrowia psychicznego.
Kontakt z naturą – ważne ustalenia
Aby lepiej zrozumieć i rozwinąć wyniki pierwszego badania, Zelenski i Nisbet przeprowadzili drugie badanie. W tym badaniu głębiej zbadali różne związki ze szczęściem, zwłaszcza te o jakości interpersonalnej, w tym przywiązanie, współzależność i przynależność. Nie tylko mieli nadzieję na powtórzenie ustaleń ze swojego pierwszego badania, ale chcieli również sprawdzić, czy obcowanie z naturą może „przewidzieć” szczęście.
Chociaż nie każda korelacja między naturą a szczęściem mogła zostać zduplikowana w drugim badaniu, ogólny wzorzec ustaleń i wynikające z nich porównania do wcześniejszych badań doprowadziły naukowców do ważnych wniosków, takich jak:
- Nasze emocjonalne połączenie ze światem przyrody różni się od innych psychologicznych powiązań w naszym życiu.
- Kontakt z naturą często zapowiada szczęście niezależnie od innych czynników psychologicznych.
- Psychologiczne powiązania z naturą wspierają kształtowanie zrównoważonych postaw i mogą być ważnym narzędziem w ochronie naszego środowiska.
Dlaczego zieleń działa jak plaster na zszargane nerwy?
Kiedy wchodzimy do lasu, nasz organizm przełącza się w tryb regeneracji. Japońscy naukowcy, którzy od lat badają zjawisko znane jako shinrin-yoku (kąpiele leśne), udowodnili, że drzewa wydzielają organiczne związki chemiczne zwane fitoncydami. Mają one za zadanie chronić rośliny przed grzybami i bakteriami, ale u ludzi stymulują układ odpornościowy, zwiększając aktywność komórek NK (ang. natural killer), odpowiedzialnych za walkę z chorobami (Park et al., 2010).
To jednak nie wszystko. Badania pokazują, że już krótki kontakt z przyrodą drastycznie obniża poziom kortyzolu – hormonu stresu. W eksperymentach wykazano, że osoby spacerujące po lesie miały o ponad dwanaście procent niższy poziom kortyzolu w ślinie oraz niższe ciśnienie krwi w porównaniu do osób przebywających w otoczeniu miejskim (Park et al., 2010). To namacalny dowód na to, jak realnie natura nas uszczęśliwia i koi nasz układ nerwowy, który na co dzień jest bombardowany setkami powiadomień.
Natura a dzieci
Richard Louv, w swojej nagradzanej książce Ostatnie dziecko lasu wskazuje na radykalną zmianę w sposobie rozumienia i doświadczania przyrody przez dzieci. Z jednej strony pokazuje związki braku kontaktu z naturą z niepokojącymi trendami takimi jak otyłość czy depresja. Z drugiej pokazuje, „jak pogodzić wyzwania współczesnego świata i jego nowoczesnych technologii z nienadążającymi za nimi potrzebami ludzkiego organizmu” .
Sama edukacja na wolnym powietrzu ma duże znaczenie dla rozwoju dziecka i jest ważna dla przyszłości naszej planety. Czemu?
- Dziecko uczy się odkrywać i rozumieć otaczający je świat, czując się jego częścią, czego nie daje żadna książka ani aplikacja w telefonie.
- Kiedy czujemy się związani z naturą, jesteśmy bardziej skłonni do prowadzenia zrównoważonego stylu życia.
- Bardziej prawdopodobne jest również, że wspieramy akcje, które edukują i angażują innych w dbanie o dobro Matki Ziemi. To ważne kierunki działań nie tylko dla dobra jednostki, ale całego społeczeństwa.
Warto mieć to na uwadze, będąc rodzicem, nauczycielem czy nawet ciocią / wujkiem, która czasem spotyka się ze swoim młodszym członkiem rodziny. A jeśli brakuje Ci pomysłów na to, jak przyrodniczo zaktywizować dziecko, to śmiało polecam kolejną książkę Louva – Witaminę N.
Zasada 120 minut – ile zieleni potrzebujesz w tygodniu?
Możesz pomyśleć: „Brzmi świetnie, ale nie mam czasu na codzienne wycieczki w góry czy do puszczy”. Mam dla Ciebie dobrą wiadomość 🙂 Badacze z Uniwersytetu w Exeter pod kierunkiem Mathew White’a przeanalizowali dane od niemal dwudziestu tysięcy osób i znaleźli konkretną odpowiedź na pytanie, ile czasu na łonie natury potrzebujemy, by odczuć realną poprawę dobrostanu (White et al., 2019).
Okazuje się, że magiczną granicą są dwie godziny (sto dwadzieścia minut) w tygodniu. Osoby, które spędzały ten czas w parkach, lasach czy na plażach, deklarowały znacznie wyższy poziom satysfakcji z życia i lepsze zdrowie psychiczne. Co ważne, te sto dwadzieścia minut możesz podzielić na mniejsze części – na przykład trzy czterdziestominutowe spacery w ciągu tygodnia. To niezwykle prosta recepta na to, by sprawdzić w praktyce, jak natura nas uszczęśliwia, bez konieczności rewolucjonizowania swojego kalendarza.
Jak na nowo zbudować własny kontakt z naturą?
Poniżej znajdziesz kilka prostych wskazówek, jak na nowo połączyć się z naturą.
💨 Spędzaj codziennie czas na świeżym powietrzu. Wyrób sobie nawyk spędzania co najmniej 20 minut na zewnątrz każdego dnia, niezależnie od tego, czy jest to spacer po parku, wędrówka po lesie, czy po prostu siedzenie w ogrodzie lub na balkonie.
🌳 Odwiedzaj miejsca pełne natury. Zaplanuj wypad do pobliskiego lasów, rezerwatu przyrody, nad jezioro czy w góry. Odłącz się od technologii i pozwól sobie w pełni zanurzyć się w pięknie i dźwiękach natury.
🌸 Szukaj / rozwijaj zainteresowania na zewnątrz. Uczestnicz w zajęciach na świeżym powietrzu, takich jak wędrówki, biwakowanie, obserwowanie ptaków, ogrodnictwo, joga, jazda na rowerze, rolkach czy bieganie. Zajęcia te nie tylko umożliwią Ci kontakt z przyrodą, ale też poprawią kondycję fizyczną.
👁️ Ćwicz uważność. Spędzając czas na świeżym powietrzu, poświęć kilka chwil na praktykę mindfulness. Zwracaj uwagę na otaczające Cię dźwięki, zapachy i widoki. Delektuj się nimi. Pomoże Ci to poczuć się bardziej związanym / związaną z naturą i poprawi ogólne samopoczucie.
💐 Wprowadź naturę do swojego domu. Otocz się roślinami, kwiatami i naturalnymi elementami w swojej przestrzeni życiowej. Pomoże Ci to w stworzeniu uspokajającego środowiska i bycia w kontakcie z naturą, nawet kiedy będziesz w pomieszczeniu.
Natura nas uszczęśliwia, więc… warto się jej (p)oddawać!
Chociaż uważam się za osobę, która lubi przebywać na świeżym powietrzu i mieć kontakt z naturą, to nie raz zdarza mi się zatopić w pracy czy innych aktywnościach i nie wychodzić. Albo wyjść i być nieuważną na to, co mnie otacza. Niemniej zdając sobie z tego sprawę, próbuję temu przeciwdziałać.
Wychodząc, zostawiam telefon w domu. Spacerując po lesie, zatrzymuję się co jakiś czas i po prostu obserwuję świat. Płynąc kajakiem, koncentruję wzrok na tym, jak wyglądają zarośla. Staram się być „tu i teraz”. I wiesz co? Nie tylko zaczęłam być bardziej uważna, dając oddech goniącym myślom w mojej głowie. Odkryłam, jak wiele wiewiórek jest w mojej okolicy. Jak ładnie wygląda las wczesnym rankiem, kiedy promienie słoneczne ledwie się przebijają przez drzewa. Jak szybko rozkwitają kwiaty. Jakie zwierzęta potrafią być zaangażowane i pracowite. Jak pachnie trawa…. Okazało się, że cały czas mogę się wiele nauczyć o świecie. I czerpać z tego ogromną przyjemność.
Z życzliwością,
Daria
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy natura leczy depresję?
Natura nie jest substytutem psychoterapii ani farmakologii, ale stanowi istotne wsparcie w leczeniu objawowym i profilaktyce.
Czy wystarczy wyjście na balkon?
Każdy kontakt z zielenią jest korzystny, jednak im bardziej immersyjne środowisko, tym silniejszy efekt regeneracyjny.
Dlaczego dźwięki natury uspokajają?
Dźwięki takie jak szum wody czy wiatru mają naturalne właściwości maskujące hałas i są odbierane przez mózg jako sygnał bezpieczeństwa.
Bibliografia
Bielinis, E., Jaroszewska, A., Janeczko, E., Kędziora-Kornatowska, K., Przepióra, A., & Borkowski, S. (2020). The effects of a short forest recreation program on physiological and psychological relaxation in young Polish adults. Forests, 11(7), 709.
Park, B. J., Tsunetsugu, Y., Kasetani, T., Kagawa, T., & Miyazaki, Y. (2010). The physiological effects of Shinrin-yoku (taking in the forest atmosphere or forest bathing): evidence from field experiments in 24 forests across Japan. Environmental Health and Preventive Medicine, 15(1), 18–26.
White, M. P., Alcock, I., Wheeler, B. W., & Depledge, M. H. (2019). Spending at least 120 minutes a week in nature is associated with good health and wellbeing. Scientific Reports, 9(1), 7730.
Zelenski, John & Nisbet, Elizabeth. (2012). Happiness and Feeling Connected: The Distinct Role of Nature Relatedness. Environment and Behavior. 46. 3-23.