TL;DR: Dobrze dobrana literatura naukowa to najkrótsza droga do tego, by naukowe fakty zaczęły realnie działać w Twoim życiu. W tym tekście analizujemy najlepsze książki o psychologii pozytywnej i pokazujemy trzy proste, autorskie narzędzia, dzięki którym od razu wypróbujesz je w praktyce. Odkryj pozycje, które całkowicie zmieniają myślenie o dobrostanie w 2026 roku.
Książek poświęconych psychologii pozytywnej jest sporo. Mimo że ta gałąź psychologii jest stosunkowo młoda, to już wielu badaczy wzięło ten temat na warsztat. W konsekwencji na rynku zagranicznym, jak i polskim pojawiło się wiele książek poświęconych mniej lub bardziej bezpośrednio psychologii pozytywnej. Są pozycje naukowe, które dają możliwość poznania jej teoretycznych założeń. Są też książki popularnonaukowe albo poradnikowe, które łączą w sobie treści teoretyczne (zawsze z wynikami badań, a jakże!) z praktycznym ich wykorzystaniem. To właśnie tym drugim chciałabym przede wszystkim poświęcić ten wpis.
- Będziesz miał_ okazję poznać mój subiektywny wybór 8 najlepszych książek o psychologii pozytywnej – uwaga – dostępnych na polskim rynku. Jest masa fantastycznych pozycji, które (jeszcze) nie zostały przetłumaczone na język polski, ale mam świadomość, że nie każdy ma możliwość konsumowania treści zagranicznych, stąd taka decyzja. Gdybyście chcieli któregoś razu listę książek anglojęzycznych, to dajcie znać. Chętnie i taką przygotuję!
- Pamiętaj: mój wybór jest subiektywny, co znaczy, że nie musisz się ze mną w nim zgadzać i to jest OK.
- Kolejność jest przypadkowa. Chyba nie potrafiłabym uporządkować autorów i ich książek tak zupełnie od top of the top do top of the bottom 😉
Potraktuj tę listę jako inspirację i źródło wiedzy. Zwróć też uwagę na to, że samo przeczytanie książki może poszerzyć Twoją wiedzę, ale jak to niemalże z każdą zmianą bywa – jeśli chcesz jakoś zmodyfikować swoje nawyki myślowe czy czynnościowe – będzie to wymagało również pracy. Nie ma lekko 😉 Ale zanim zaczniemy…
Różnica między nauką a poppsychologią
Dobra książka psychologiczna nie bierze się z sufitu – stoi za nią często praca kliniczna i zapoznanie się z toną badań naukowych. Prawdziwi eksperci otwarcie piszą o tym, czego ich metoda nie potrafi i nie obiecują cudów w pięć minut. Dzięki temu możesz realistycznie zaplanować swoją pracę nad sobą lub zaplanować szkolenie dla pracowników.
Przed zakupem książki rzuć okiem na bibliografię i to, gdzie pracuje autor. Jakie jest jego doświadzenie. Publikacje naukowe zatwierdzone przez cenione wydawnictwa lub powiązane z instytucjami zrzeszającymi psychologów czy psychoterapeutów dają zdecydowanie większą szansę, że nie czytasz wyssanych z palca teorii. Zobacz tabelę poniżej, by szybko ocenić, z czym masz do czynienia.
| Co oceniamy | Książki popularnonaukowe | Tania popsychologia |
|---|---|---|
| Skąd pochodzi wiedza | Kontrolowane próby, analizy statystyczne wielu badań | Pojedyncze opowieści, subiektywne wrażenia autora |
| Jak pokazują wnioski | Rzetelne dane, dyskusja o błędach i ograniczeniach | Mocne uproszczenia, obietnice sukcesu od jutra |
| Po co powstała książka | Rzetelna edukacja, porządkowanie wiedzy, przełożenie badań na rzeczywistość | Rozrywka, chwilowy zastrzyk energii, czysty zysk ze sprzedaży |
Oczywiście powyższa tabela jest pewnym uproszczeniem, ale mam nadzieję, że wyraźnie pokazuje Ci różnicę pomiędzy literaturą popularnonaukową (czyli taką, która z założenia ma być dla przeciętnego Kowalskiego, a nie wyłącznie naukowców) a popsychologicznymi poradnikami. Jeśli mamy to wyjasnione, to czas w końcu na moje top 8 książek o psychologii pozytywnej.
8 najlepszych książek o psychologii pozytywnej: moja subiektywna lista
1. Diener, E. i Biswas-Diener, R. (2010). Szczęście. Odkrywanie bogactwa psychicznego. Sopot: Smak Słowa.
Książka napisana przez badaczy psychologii pozytywnej. Co ciekawe, zyskali oni dość niecodzienne przydomki: Eda Dienera nazwano „mistrzem Jedi badań nad szczęściem”, jego syna Roberta zaś „Indianą Jonesem psychologii pozytywnej”. Myślę, że obrazują one częściowo, że swoje wysiłki badawcze rzeczywiście skupiają na tym obszarze nauki. Dla mnie ta książka to skoncentrowane spojrzenie na szczęście oparte na dziesięcioleciach badań. Bardzo ciekawe i rzetelne spojrzenie.
Panowie prawie na samym początku piszą tak: „Wyniki naszych badań nad szczęściem dowiodły istnienia wielu istotnych – a przy tym często sprzecznych z intuicją – aspektów tego emocjonalnego Świętego Graala. W ciągu dziesiątków lat dociekań zgromadziliśmy wyniki, które potwierdzą niektóre z twoich przekonań dotyczących szczęścia, inne zaś wywrócą do góry nogami. Napisaliśmy tę książkę, aby pomóc czytelnikom, laikom i psychologom w zastanowieniu się nad ich przekonaniami dotyczącymi szczęścia, które stanowi podstawę bogactwa psychicznego”.
No właśnie… Jeśli sięgniesz po tę pozycję, to nie tylko dowiesz się, jak może być naukowo ujmowany subiektywny dobrostan, czyli szczęście. Zgłębisz również niektóre mity na temat szczęścia, które towarzyszą nam w codziennym życiu. Odkryjesz filary szczęśliwego życia, no i najważniejsze – poznasz konkretne wskazówki, które pomogą Ci pielęgnować i rozwijać poczucie szczęścia na co dzień.
2. Csikszentmihalyi, M. (2022). Flow. Stan przepływu. Warszawa: Feeria.
To klasyka, jeśli chodzi o książki związane z psychologią pozytywną. Jest nie tylko kompletnym wstępem do tego obszaru, ale również głębokim zanurzeniem w stan świadomości, który autor nazwał „przepływem” (ang. FLOW). Csikszentmihalyi przepływ traktuje jako wyjątkowy stan skupienia, który nie tylko pomaga Ci we wszystkim, nad czym pracujesz, ale także sprawia, że Twoje poczucie szczęścia w życiu zawodowym i prywatnym rośnie. Kiedy jesteś w stanie flow, jesteś całkowicie pochłonięt_ chwilą obecną i tym, co robisz, doświadczając jednocześnie satysfakcji z podejmowanego wyzwania i rozwijania się. Koncentracja staje się tak intensywna, że prowadzi do uczucia ekstazy, wiesz dokładnie, co chcesz robić między jedną chwilą a drugą.
Dr Csikszentmihalyi jest ekspertem w dziedzinie przepływu, a dzięki tej książce masz okazję poznać od podszewki ten temat i zobaczyć, jak wykorzystywać stan flow na swoją korzyść w życiu codziennym. Jeśli tylko masz chęć nauczyć się technik optymalnej koncentracji, sięgnij po tę pozycję koniecznie! To bardzo wartościowa książka! Poniżej znajdziesz krótkie wprowadzenie z konferencji TED, podczas którego Csikszentmihalyi wyjaśnia, dlaczego podjął się badania tego obszaru i jak to z tym flow właściwie jest. Pamiętaj, by włączyć polskie napisy 🙂
3. Seligman, M.E.P. (1993). Optymizmu można się nauczyć. Poznań: Media Rodzina.
Książka Martina Seligmana, uznawanego za ojca psychologii pozytywnej, która krok po kroku przeprowadzi Cię przez meandry optymizmu, o którego korzyściach pisałam szeroko tutaj. Polecam ją gorąco, bo szkoda byłoby nie skorzystać z okazji zgłębienia tematu i rozwinięcia swojego optymistycznego spojrzenia 😉 Książka podzielona jest na trzy obszary:
- Dostarczenie wiedzy o optymistycznym i pesymistycznym postrzeganiu świata.
- Pokazanie, gdzie i jakie konsekwencje płyną z optymizmu.
- Danie konkretnych wskazówek i narzędzi do kształtowania optymistycznej postawy u siebie i innych.
To książka napisana przystępnym językiem, jednocześnie opierająca się na konkretnej teorii i latach badań. Jeśli po nią sięgniesz, to będziesz miał_ okazję nauczyć się rozpoznawać poziom własnego optymizmu i pesymizmu oraz stylu wyjaśniania zdarzeń. No i tak kształtować optymistyczną postawę, by lepiej radzić sobie z wyzwaniami życia prywatnego i zawodowego.
PS Przyznaję, że Seligman jest (współ)autorem naprawdę wielu dobrych pozycji z obszaru psychologii pozytywnej, ale nie wiedzieć czemu, tych książek nie ma u nas dostępnych. Osobiście uważam, że każda z książek twórcy modelu PERMA jest lekturą obowiązkową dla wszystkich zainteresowanych psychologią pozytywną. Z tego powodu wyjątkowo tutaj zachęcam do sięgnięcia w sobie znanym języku obcym po to, co napisał do tej pory.
4. Fredrickson, B. (2011). Pozytywność. Naukowe podejście do emocji, które pomaga zmienić jakość życia. Poznań: Zysk i S-ka.
Kolejna klasyka z zakresu psychologii pozytywnej. Książka Barbary Fredrickson służy nam jako podręcznik pokazujący, jak wykorzystać moc pozytywności w swoim życiu. Autorka jest ekspertką w dziedzinie psychologii pozytywnej, a zwłaszcza emocji pozytywnych, które bada już przeszło 20 lat.
Od razu uprzedzę potencjalne podejrzenie: nie, to nie jest książka, która mówi, że masz doświadczać tylko emocji pozytywnych, a negatywne są be. Wszystkie emocje są potrzebne i żaden rozsądny badacz nie napisałby nic innego 😉 Jednak to, o czym będziesz miał_ okazję przeczytać w tej książce, to wiele wyników badań pokazujących moc pozytywnych emocji. Co się z nami dzieje, kiedy ich doświadczamy. Jaki jest optymalny wskaźnik pozytywności (stosunek emocji pozytywnych do negatywnych), który jest ważny dla naszego dobrego samopoczucia.
W swojej książce Fredrickson pisze o tym, że „pozytywność czyni nas otwartymi. Pierwszą podstawową prawdą o pozytywnych emocjach jest to, że otwierają one nasze serca i umysły, dzięki czemu stajemy się bardziej wrażliwi i twórczy. Pozytywność zmienia nas też na lepsze (…). Otwierając nasze serca i umysły, pozytywne emocje pozwalają nam odkrywać i rozbudowywać nowe umiejętności, nowe więzi, nową wiedzę i nowe sposoby bycia” (s. 32 i s. 35). Polecam!
5. Dweck, C.S. (2017). Nowa psychologia sukcesu. Warszawa: Muza.
Przyznaję, że ta książka była moim wielkim odkryciem, jeśli chodzi o obszar motywacji. Zagadnienia w niej poruszane przydały mi się zarówno w „zarządzaniu” samą sobą, jak i zespołem w pracy korporacyjnej. Carol Dweck, czerpiąc z lat badań, stworzyła jednocześnie prostą i potężną koncepcję, zgodnie z którą to sposób myślenia człowieka o swoich zdolnościach i talentach w ogromnym stopniu determinuje szansę na osiągnięcie sukcesu w każdej dziedzinie. W swojej książce przedstawia ideę dwóch rodzajów myślenia, które motywują nas do zachowywania się w określony sposób. I tak mamy:
1. nastawienie na rozwój
oraz
2. nastawienie na trwałość, z których to pierwsze zdecydowanie sprzyja realizacji celów, osiągnięciom i rozwojowi jako takiemu w wielu obszarach ludzkiego życia.
Nie poniosłem porażki. Po prostu odkryłem 10 000 błędnych rozwiązań.
Thomas Alva Edison
(w nawiązaniu do wynalezienia żarówki)
Według mnie powyższe cytat idealnie opisuje nastawienie na rozwój. Można powiedzieć, że jest to wiara w to, że można rozwijać swoje umiejętności, być coraz lepszym, a błędy to możliwość nauczenia się czegoś nowego.
Książka ta na przykładach pokazuje, co możesz zrobić, by maksymalnie wykorzystać swój wrodzony potencjał i osiągnąć więcej, niż myślisz. Sprawdzi się również jako podręcznik postępowania dla rodziców i nauczycieli oraz liderów zarządzających ludźmi w biznesie czy sporcie. Jeśli któraś z tych ról jest Ci bliska, to sięgnij po tę książkę – jestem przekonana, że nie pożałujesz 🙂 A jeśli chcesz najpierw nieco bliżej poznać Carol Dweck, to zobacz jej TED-owe wystąpienie. Nie zapomnij włączyć polskich napisów.
6. Frankl, V.E. (2015). Człowiek w poszukiwaniu sensu. Warszawa: Czarna Owca.
Ta książka to bez wątpienia jedno z najbardziej wpływowych dzieł dla psychiatrii i psychologii jako takiej (nie tylko jej pozytywnego odłamu). To przedruk tłumaczenia oryginalnej wersji z 1946 r. opowiadającej o doświadczeniach autora w obozach koncentracyjnych podczas II wojny światowej. Jak sugeruje tytuł, Frankl (który był również neurologiem i psychiatrą) wykorzystuje te doświadczenia jako punkt wyjścia do dyskusji na temat sensu naszego istnienia. Uważa on, że celem życia nie jest znalezienie przyjemności, ale znalezienie sensu.
Pozycja z jednej strony trudna, z drugiej stanowiąca wnikliwe spojrzenie na to, jak ważnym obszarem dla naszego szczęścia jest poczucie sensu. Na bazie swoich obozowych doświadczeń Frankl opracował serię technik psychoterapeutycznych, a swoją metodę nazwał logoterapią. O tym wszystkim możesz przeczytać w tej książce, więc jeśli jesteś w stanie zanurzyć się w tej historii, to gorąco Ci polecam. Zastanowienie się nad własnym sensem życia gwarantowane.
7. Duckworth, A. (2016). Upór. Potęga pasji i wytrwałości. Łódź: Galaktyka.
W tej książce znajdziesz połączenie psychologii pozytywnej z badaniami nad motywacją, osiągnięciami i sukcesem. Autorka w ciągu wielu lat przeprowadziła szereg badań, dzięki którym zidentyfikowała wspólne cechy i nastawienie łączące osoby, które realizowały swoje cele i osiągały sukcesy. Co ciekawe, okazało się, że niekoniecznie był to talent czy IQ, a… „upór” właśnie (ang. grit – nasze polskie tłumaczenie nie do końca oddaje to słowo).
Dzięki tej książce poznasz odpowiedzi między innymi na takie pytania jak:
• Dlaczego wszelkie wysiłki wkładane w realizację celu liczą się dwukrotnie?
• Jak można nauczyć się „uporu”, bez względu na iloraz inteligencji lub okoliczności?
• Co rozbudza życiowe pasje?
• Co jest lepsze dla dziecka: pobłażliwość czy wysokie standardy?
Szczególnie polecam Ci tę książkę, jeśli czujesz, że masz trudności w realizacji zakładanych celów, chciał_byś lepiej radzić sobie w życiu zawodowym albo wesprzeć znane Ci dziecko w tym, by się łatwo nie poddawało. Na zachętę krótkie wystąpienie Angeli Duckworth podczas konferencji TED (pamiętaj o włączeniu polskich napisów).
8. Hanson, R. (2016). Szczęśliwy mózg. Sopot: GWP.
Pamiętam, że bardzo chciałam przeczytać tę książkę i znalazłam ją pod choinką w 2019 roku. Była radość najpierw z otrzymanego prezentu, a następnie z samej lektury. Rick Hanson jest neuropsychologiem, który w swojej książce pisze – jak sam wskazuje – „o jednej prostej rzeczy: o ukrytej mocy codziennych pozytywnych doświadczeń”. Powołując się na wiele różnych badań, używając przyjaznego i przystępnego języka, opisuje działanie naszego mózgu. Pokazuje, jak ewolucyjnie koncentrujemy się na „negatywach”, czy i jaki ma to sens. Wyjaśnia też, jak możemy „zaprogramować” mózg, by wychwytywał również pozytywy i to częściej niż rzadziej 😉
Książkę czyta się lekko i przyjemnie, skłania ona do refleksji, a jednocześnie znajduje się tam wiele praktycznych ćwiczeń. Nie są trudne, lecz wymagają systematyczności, ale warto podjąć ten wysiłek. Jestem przekonana, że zapoznanie się z tą pozycją i wdrożenie w życie zawartych tam wskazówek przełoży się na Twoje samopoczucie.
Jak wycisnąć maksimum z mądrej lektury?
Od samego czytania w mózgu nic się nie zmieni 😉 Aby książki psychologiczne przyniosły upragnione rezultaty, dobrze jest zacząć świadomie działać. Poniższa ściągawka ułatwi Ci spokojną i uporządkowaną pracę z każdą naukową lekturą.
- Wybierz tylko jedną pozycję i czytaj powoli, np. rozdział dziennie, zapisując swoje przemyślenia z boku.
- W każdym rozdziale znajdź choć jedno ciekawe badanie i zastanów się, jak przenieść je do swojego życia.
- Wprowadź jedną wybraną technikę do swojego planu dnia i trzymaj się jej przez co najmniej dwa tygodnie. Sprawdzaj, czy i co zmienia w Tobie.
- Porozmawiaj o swoich wnioskach z kimś bliskim lub terapeutą, aby spojrzeć na sprawę z innej perspektywy.
Zmiana starych przyzwyczajeń bywa trudna i jeśli czujesz, że samemu / samej ciężko Ci ruszyć z miejsca, pomyśl o spotkaniu ze specjalistą online. W naszym zespole TherapyHub czekają terapeuci, którzy pomogą Ci poukładać nową wiedzę i połączyć ją z pracą czy życiem domowym.
A jaką książkę Ty byś polecił_?
Oczywiście, jakkolwiek wyczerpująca może być lista wartościowych książek dotyczących psychologii pozytywnej, nigdy nie będzie ona „ukończona” ani „pełna”. Po pierwsze, co rusz pojawia się na rynku coś nowego. Po drugie, mamy różne potrzeby i lektura, która mnie wciągnie i da kopa do działania, dla Ciebie może być średnio interesująca i odwrotnie 😉
By ta lista książek była jak najcenniejsza i mogła służyć wielu osobom, Twój wkład będzie nieoceniony. Jeśli więc znasz wartościowe pozycje dotyczące psychologii pozytywnej, których nie uwzględniłam w poniższym zestawieniu, dodaj je, proszę, zostawiając komentarz na końcu tej strony. Z góry Ci za to dziękuję!
Z życzliwością,
Daria
Bibliografia
Biswas-Diener, R., & Diener, E. (2010). Szczęście. Odkrywanie bogactwa psychicznego (A. Nowak, tłum.). Smak Słowa.
Csikszentmihalyi, M. (2022). Flow. Stan przepływu. Zanurzyć się w doświadczeniu, płynąć z jego nurtem, smakować życie (A. Haduła, tłum.). Feeria Wydawnictwo.
Duckworth, A. (2016). Upór. Potęga pasji i wytrwałości (P. Cieślak, tłum.). Galaktyka.
Dweck, C. S. (2017). Nowa psychologia sukcesu. Nastawienie na rozwój to gwarancja sukcesu (A. Czajkowska, tłum.). Muza.
Frankl, V. E. (2015). Człowiek w poszukiwaniu sensu (A. Wolnicka, tłum.; wyd. 1 zm.). Wydawnictwo Czarna Owca.
Fredrickson, B. L. (2011). Pozytywność. Naukowe podejście do emocji, które pomaga zmienić jakość życia. Zysk i S-ka.
Hanson, R. (2016). Szczęśliwy mózg. Wykorzystaj odkrycia neuropsychologii, by zmienić swoje życie (A. Sawicka-Chrapkowicz, tłum.). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Seligman, M. E. P. (1993). Optymizmu można się nauczyć. Jak zmienić swoje myślenie i swoje życie (A. Jankowski, tłum.; wyd. 2). Media Rodzina of Poznań.