Słowa, których używamy na co dzień, mają na nas ogromny wpływ – język kształtuje nasze relacje z ludźmi i rzeczami. Niby oczywista oczywistość, ale o ile pamiętamy o tym, kiedy myślimy o komunikacji z innymi, o tyle zapominamy o tym, kiedy prowadzimy wewnętrzny monolog. A przecież sposób, w jaki mówimy do siebie, może również kształtować naszą miłość do siebie. Czy pozwoliłabyś komukolwiek innemu mówić do Ciebie tak, jak sama mówisz do siebie? No właśnie… W takim razie zadbaj o to, co do siebie mówisz.

Oczywiście budowanie zdrowej samooceny i pewności siebie wymaga czegoś więcej niż odpowiednio dobranych słów. Jednak sposób, w jaki rozmawiamy ze sobą, może mieć znaczenie dla naszych emocji, motywacji i radzenia sobie z trudnościami. Badania wskazują między innymi, że sposób formułowania dialogu wewnętrznego może wpływać na regulację emocji w sytuacjach stresujących (Kross i in., 2014).

Zwróć uwagę na pozornie drobną różnicę między stwierdzeniami „Udało mi się!” a „Zrobił_m to!”. Oczywiście oba mogą wyrażać dumę i radość z sukcesu. Ale jeśli masz tendencję do umniejszania własnych osiągnięć i przypisywania ich wyłącznie szczęściu, czasami warto świadomie powiedzieć sobie: „Zrobił_m to. Włożyłam w to wysiłek i mam prawo być z siebie dumn_”.

Co ciekawe, mowa wewnętrzna może pełnić wiele funkcji – pomagać nam organizować myśli, planować działania czy przyglądać się własnym doświadczeniom. Alain Morin (2011) opisuje jej związki z samoświadomością, choć nie oznacza to, że im częściej rozmawiamy ze sobą w myślach, tym lepiej siebie rozumiemy. Znaczenie ma również charakter i treść naszego dialogu wewnętrznego.

Popularne komunikaty, które do siebie kierujemy – skąd się biorą i co nam robią

Moc słów pochodzi z naszych myśli i przekonań na swój temat – wierzymy i ucieleśniamy nasze słowa. Nie zawsze świadomie, ale jednak.

Robiąc przymiarki do tego wpisu blogowego, zapytałam Was swego czasu zarówno na fanpage’u Pracowni Szczęścia, jak i na moim profilu LinkedIn, jakie mogą być hamujące i niezbyt przyjemne słowa, które sami / same do siebie kierujemy. Takie trzy najpopularniejsze „negatywne stwierdzenia”, które przyszły mi do głowy, to:

„Nie mogę”, które może budować w Tobie przekonanie, że nie możesz nic zrobić, jeszcze przed spróbowaniem. Może się wiązać z obniżoną samooceną, a czasem również łączy się z myśleniem perfekcjonistycznym. To drugie pojawia się wtedy, kiedy masz pewną wiarę w swoją wiedzę i kompetencje, a jednocześnie to, co robisz lub chcesz zrobić, „nie jest dość dobre”, „brakuje mu do ideału”. No i masz. Jedziesz na ręcznym albo nie jedziesz wcale. „Nie mogę” odzwierciedla też częściowo brak odporności psychicznej związanej z potencjalnym popełnieniem błędu czy poniesieniem porażki w jakimś obszarze. A przecież zarówno jedno, jak i drugie jest naturalnym procesem i nas rozwija.

„Muszę”, które może zamieniać różne czynności w obciążenie psychiczne. Samo w sobie to stwierdzebue nie jest niczym złym. Wszyscy mamy przecież obowiązki i zobowiązania, których nie zawsze podejmujemy się z przyjemnością. Problem może pojawić się wtedy, gdy zaczynamy traktować niemal wszystkie działania jako narzucone nam z zewnątrz, tracąc z oczu własne potrzeby, wartości i możliwość podejmowania decyzji. „Muszę” leży bardzo blisko „nie chcę” i kiedy często pojawia się w Twojej głowie podczas jakiejś aktywności, nie daje Ci energii do działania, wręcz przeciwnie – odbiera Ci ją.

„Powinnam” / „Powinienem, które może zabrać Ci nieco radości z tego, co robisz, i kieruje Twoją uwagę na motywator płynący z zewnątrz, a nie z wewnątrz. Powstaje presja zewnętrzna, a kiedy nie spełniasz oczekiwań innych osób, czujesz się winn_, upokorzon_, a nawet nieszczęśliw_. Zdarza się to szczególnie w relacjach, w których inne osoby próbują narzucić swoją wolę ponad naszą – rodzice, nauczyciele, przyjaciele, szefowie etc., a my nie potrafimy odmówić. Zamiast automatycznie podporządkowywać się takim regułom, warto sprawdzić, skąd się wzięły i czy rzeczywiście chcemy się nimi kierować.

Człowiek stojący tyłem do fotografa. Ma na sobie żółtą bluzę, znaczek śmierci i napis toxic. To zdjęcie wprowadza do artykułu: Toksyczna pozytywność, czyli kiedy pozytywne myślenie staje się szkodliwe

W Waszych wypowiedziach w mediach społecznościowych pojawiły się również takie sformułowania jak:

„Jak mi się nic nie chce”, „Zrobię to później”, „Nie wypada”, „Nie dam rady”, „Nie umiem”, „Tak, ale…”, „Nie zasługuję”, „Jestem za stara na to” albo „Cóż innego mi pozostało?”. Każde z tych stwierdzeń może działać na Ciebie hamująco. Co więcej, w niektórych z nich, zauważ, wybrzmiewa chęć zrobienia czegoś, ale ze względu na pewnego rodzaju normy społeczne czy wewnętrzne zakazy, które sama sobie stawiasz, pozbawiasz się tego, co mogłoby wynikać z działania.

Ale spokojnie! Zarówno swój sposób komunikacji z innymi, jak i ze sobą, możesz zmienić. Chociaż to, w jaki sposób do siebie mówisz, jest nawykowe, a nawyki bywają trudne w zmianie, to jest to jak najbardziej możliwe. Jak okazać sobie słowne wsparcie? Jak mówić do siebie pozytywnie i sprzyjająco w miejsce negatywnych i ograniczających komunikatów? Poniżej znajdziesz kilka wskazówek.

Zadbaj o to, co do siebie mówisz – 4 sposoby na pozytywny monolog wewnętrzny

BAZA: PIELĘGNUJ SAMOWSPÓŁCZUCIE

Samowspółczucie (ang. self-compassion) jest moją podstawową praktyką, kiedy czuję się przygnębiona, sfrustrowana czy zdenerwowanana, a jeszcze sobie dokładam niesprzyjającymi słowami. Kristin Neff wyróżnia trzy jego elementy: życzliwość wobec siebie zamiast surowego osądzania, dostrzeganie wspólnoty ludzkich doświadczeń zamiast poczucia osamotnienia oraz uważność, która pozwala zauważyć trudne emocje bez nadmiernego utożsamiania się z nimi (Germer i Neff, 2013).

Nie chodzi więc o przekonywanie siebie, że wszystko jest dobrze. Raczej o to, by w trudnych chwilach nie dokładać sobie kolejnej porcji cierpienia w postaci samokrytyki. Jak ja okazuję sobie samowspółczucie w tym obszarze? Mówię do siebie tak delikatnie i uprzejmie, jak tylko potrafię. To wszystko: po prostu okazuję sobie troskę w taki sposób, w jaki zrobiłabym to wobec przyjaciółki znajdującej się w podobnym stanie 🙂

Łatwo powiedzieć, trudniej zrobić, co?

SPOSÓB 1: BUDUJ ŚWIADOMOŚĆ

Zwróć uwagę na sposób, w jaki mówisz do siebie i jaki wpływ mają na Ciebie Twoje słowa. Ilekroć zauważysz, że mówisz do siebie szorstko lub nieuprzejmie, najpierw zatrzymaj się i pomyśl, skąd biorą się w Tobie takie właśnie sformułowania. Być może za słowami „Jestem na to za star_” kryje się lęk przed oceną innych osób. Kiedy zaś pojawia się w Tobie sformułowanie „Nie mogę”, może jest to związane z tym, że obawiasz się porażki albo zwyczajnie jesteś zmęczon_. Odkrycie źródła już na wstępie pomoże Ci sobie z nim poradzić i wystosować wspierający komunikat.

W budowaniu świadomości może Ci pomóc również wsparcie kogoś bliskiego i zaufanego. I nawet nie o to chodzi, żeby ktoś teraz zaprzeczał Twoim komunikatom (chociaż to też może robić ;)). Możesz poprosić przyjaciółkę czy partnera / partnerkę, aby zwrócił Ci uwagę za każdym razem, gdy usłyszy, że używasz w stosunku do siebie lub swojego życia blokujących słów.

SPOSÓB 2: PRZYJRZYJ SIĘ SWOIM MYŚLOM ORAZ SŁOWOM I ZAAKCEPTUJ JE

Wiem, to może brzmieć absurdalnie. Dlaczego miał_byś akceptować negatywne myśli i słowa, które kierujesz do siebie, skoro często powodują cierpienie? Gdzie w tym sens i logika, skoro Ci nie służą? Przede wszystkim w tym, że MYŚL CZY SŁOWO TO NIE JESTEŚ CAŁ_ TY. I to, że je zaakceptujesz, nie oznacza, że zgadzasz się z tym, co o Tobie mówią.

W podejściu ACT (terapii akceptacji i zaangażowania) akceptacja nie oznacza zgadzania się z treścią każdej myśli ani rezygnowania z prób zmiany trudnej sytuacji. Chodzi raczej o gotowość do zauważenia i doświadczenia tego, co pojawia się w naszym umyśle, bez konieczności natychmiastowego zwalczania tych doświadczeń.

Pomocna może być również defuzja poznawcza, czyli uczenie się dostrzegania myśli jako myśli, a nie niepodważalnych faktów czy poleceń, którym musimy się podporządkować. Przykładowo, zamiast przyjmować „Nie dam rady” jako pewnik, możesz powiedzieć sobie: „Zauważam, że pojawiła mi się myśl, że nie dam rady”. To drobna zmiana, ale może pomóc Ci nabrać dystansu i świadomie zdecydować, co chcesz zrobić dalej. Ma to sens?

Zdjęcie przedstawia kobietę, która patrzy na siebie w lustrze, uśmiecha się do siebie i trzyma dłoń na swojej klatce piersiowej. Wprowadzenie do artykułu: Wystarczę ja – o poczuciu własnej wartości

Przygotowałam dla Ciebie 3 dodatkowe pomysły, jak podejść do myśli, które Ci nie służą:

  • Oznacz swoje myśli i słowa. Przyjrzyj się stwierdzeniu, które do siebie wypowiedziałaś. Przykład z pandemii (kiedy pisałam pierwotnie ten artykuł): jesteś zawiedzion_ i rozczarowan_ tym, że pracujesz z domu i nie widzisz się ze swoją rodziną. Mówisz do siebie: „Nie dam rady tak dłużej funkcjonować”, „Muszę siedzieć i pracować z domu”. Poobracaj chwilę w głowie te słowa, przyjmij je, zobacz, co się za nimi kryje. Następnie wymyśl słowa, które możesz wypowiedzieć cicho do siebie – słowa wspierające, które w specyficzny sposób odnoszą się do trudności, z którą się obecnie borykasz, np. „Jest mi trudno z tym, że nie mogę spotykać się ze swoimi bliskimi tak często i w takiej formie, jak bym chciał_. W związku z tym czuję smutek i jest to całkowicie zrozumiałe”.
  • Podziękuj swojemu umysłowi. Kiedy pojawia się myśl „Nie dam rady” albo „Na pewno wszystko zepsuję”, możesz odpowiedzieć sobie z odrobiną humoru: „Dzięki, umyśle, za tę podpowiedź! Widzę, że próbujesz mnie ostrzec przed czymś nieprzyjemnym”. Możesz też podejść do tego bardziej stanowczo, dziękując umysłowi i komunikując: „Dziękuję, nie chcę teraz podążać za tym, co do mnie mówisz”. To sposób na nabranie dystansu do tego, co podpowiada nam umysł. Możesz zauważyć tę myśl, a następnie zdecydować, czy chcesz się nią kierować.
  • Pozwól im odpłynąć. Wykorzystaj do tego swoją wyobraźnię. Wyobraź sobie, że te słowa i myśli, które do siebie kierujesz możesz umieścić na liściu, który płynie strumieniem. Obserwuj, jak liść płynie wraz z nurtem. Myśl może nadal być nieprzyjemna, ale nie musisz jej zatrzymywać, analizować ani próbować się jej natychmiast pozbyć. Możesz pozwolić jej płynąć dalej i wrócić uwagą do tego, co właśnie robisz.

SPOSÓB 3: AFIRMUJ

Afirmacje kojarzą się najczęściej z powtarzaniem pozytywnych stwierdzeń na swój temat. „Jestem wspaniała”, „Mogę wszystko”, „Zasługuję na sukces” – brzmi znajomo?

Problem polega na tym, że takie komunikaty nie zawsze nam pomagają. Badania Wood i współpracowników (2009) wykazały, że u osób z niską samooceną powtarzanie bardzo pozytywnych stwierdzeń o sobie może wręcz pogarszać samopoczucie.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie formy afirmacji są nieskuteczne. W psychologii badana jest również afirmacja osobistych wartości (self-affirmation), która polega na przypominaniu sobie tego, co naprawdę ma dla nas znaczenie. Takie ćwiczenia w określonych okolicznościach mogą pomagać radzić sobie z sytuacjami zagrażającymi naszemu poczuciu własnej wartości (Cohen i Sherman, 2014).

Oto kilka afirmacji, które możesz wykorzystać, ćwicząc pozytywną komunikację w swoim kierunku. Pamiętaj, że nie mają one na celu przekonywać Cię, że wszystko jest idealne. Mogą Ci jednak pomóc się zmotywować, zachęcić Cię do pozytywnych zmian w Twoim życiu lub wzmocnić Twoją samoocenę.

  • „Wystarczę to, jak_ jestem”.
  • „Mogę popełniać błędy i nadal traktować siebie z życzliwością”.
  • „Nie muszę robić wszystkiego idealnie”.
  • „Mogę spróbować, nawet jeśli nie mam pewności, że mi się uda”.
  • „Moje potrzeby również zasługują na uwagę”.
  • „Mogę czuć lęk i jednocześnie podejmować działania, które są dla mnie ważne”.
  • „Zdecydował_m się być teraz obecn_ i uważn_”.
  • „Mam wpływ na to, w jaki sposób reaguję na zachowanie innych”.
  • „Jestem wdzięczn_ za moje życie”.

SPOSÓB 4: PODMIEŃ SŁOWA

Najłatwiejszym sposobem usunięcia niektórych słów z wewnętrznego dialogu jest… zastąpienie ich innymi 😉 Takie trochę zhakowanie naszego mózgu, które może się okazać niezwykle skuteczne. Spróbuj na przykład:

„Nie mogę” zamień na „Spróbuję”. Oczywiście przy założeniu, że chcesz czegoś spróbować, a po prostu obezwładnia Cię lęk przed porażką czy popełnieniem błędu. Lęk przed tym, że umniejszysz sobie w oczach swoich lub innych. Używając „Spróbuję”, dajesz sobie szansę na doświadczenie czegoś nowego i pozwalasz sobie na potencjalny błąd.

„Muszę” wymień na „Chcę” albo „Dobrze by było”. OK, może nie do końca Cię pasjonuje to, co właśnie masz do zrobienia, ale jeśli jest to konieczność, to lepiej się do niej nastawić pozytywnie niż negatywnie i właśnie „Dobrze by było” Ci w tym pomoże 😉 Najlepiej, jeśli po „Dobrze by było” dodasz jeszcze realny powód, dla którego mogłabyś chcieć coś zrobić. Mój ulubiony przykład dotyczy chodzenia do dentysty (baaardzo tego nie lubię!). Kiedy mówię do siebie „Dobrze by było, abym poszła do dentysty w kolejnym tygodniu, bo chcę mieć zdrowe zęby i funkcjonować bez bólu”, to jest mi z tym naprawdę nieco łatwiej niż kiedy robię z tego przymus.

„Powinnam” na „Wybieram”. Otwiera to drzwi do powiedzenia „nie” zewnętrznym oczekiwaniom. Ponadto zrzuca z Ciebie ciężar wewnętrznego lub zewnętrznego nacisku, a mobilizuje do zajęcia się właśnie tym, co dla Ciebie jest ważne i odpowiada na Twoje potrzeby.

Zadbaj o to, co do siebie mówisz małymi krokami

Nie musisz od jutra rozmawiać ze sobą wyłącznie pozytywnie. Nie musisz też kontrolować każdej myśli ani natychmiast zamieniać jej na bardziej wspierającą. Zacznij od zauważania.

Kiedy następnym razem przyłapiesz się na surowej samokrytyce, zastanów się: „Czy powiedziałabym coś takiego bliskiej osobie w podobnej sytuacji?”. A jeśli nie – spróbuj znaleźć inne słowa. Być może którąś z propozycji, które zapisałam powyżej. Niech to będą takie słowa, które nie będą zaprzeczały rzeczywistości, ale pozwolą Ci potraktować siebie z większą życzliwością.

Pamiętaj też, że czasami nasze trudności nie wynikają wyłącznie z tego, co do siebie mówimy. Na nasze samopoczucie wpływają również relacje, doświadczenia i okoliczności, w których żyjemy. Zmiana dialogu wewnętrznego może być pomocna, ale nie rozwiąże każdego problemu.

A Ty? Jakie słowa najczęściej kierujesz do siebie w trudnych momentach? Czy jest coś, co chciał_byś w swoim wewnętrznym dialogu zmienić?

Jeśli masz ochotę, podziel się swoją refleksją w komentarzu.

Z życzliwością,

Daria

Bibliografia

Cohen, G. L., & Sherman, D. K. (2014). The psychology of change: Self-affirmation and social psychological intervention. Annual Review of Psychology, 65, 333–371. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010213-115137

Germer, C. K., & Neff, K. D. (2013). Self-compassion in clinical practice. Journal of Clinical Psychology, 69(8), 856–867. https://doi.org/10.1002/jclp.22021

Hayes, S. C., Pistorello, J., & Levin, M. E. (2012). Acceptance and commitment therapy as a unified model of behavior change. The Counseling Psychologist, 40(7), 976–1002. https://doi.org/10.1177/0011000012460836

Kross, E., Bruehlman-Senecal, E., Park, J., Burson, A., Dougherty, A., Shablack, H., Bremner, R., Moser, J., & Ayduk, O. (2014). Self-talk as a regulatory mechanism: How you do it matters. Journal of Personality and Social Psychology, 106(2), 304–324. https://doi.org/10.1037/a0035173

Morin, A. (2011). Self-awareness part 1: Definition, measures, effects, functions, and antecedents. Social and Personality Psychology Compass, 5(10), 807–823. https://doi.org/10.1111/j.1751-9004.2011.00387.x

Wood, J. V., Perunovic, W. Q. E., & Lee, J. W. (2009). Positive self-statements: Power for some, peril for others. Psychological Science, 20(7), 860–866. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2009.02370.x

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *